Krztusiec (koklusz) łac. pertussis

Krztusiec (koklusz) łac. pertussis

Choroby / urazy

Opis dolegliwości

Krztusiec (koklusz) łac. pertussis

Krztusiec jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię - pałeczkę krztuśca (Bordetella pertussis). Głównym objawem choroby jest przewlekły kaszel, który ma charakter napadów zakończonych odkrztuszaniem gęstej plwociny. Choroba przebiega typowo trójfazowo, co obejmuje tzw. okres nieżytowy, okres napadowego kaszlu oraz okres zdrowienia. Bakterie są przenoszone głównie drogą kropelkową. Szczyt zakaźności występuje podczas okresu nieżytowego oraz w początkowej fazie przewlekłego kaszlu. Krztusiec, zalicza się do jednej z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych (obok ospy wietrznej i odry).
Ani szczepienie, ani też przebycie krztuśca nie zapewnia trwałej odporności, jednak ponowne infekcje przebiegają zwykle łagodniej. U osób dorosłych jedynym objawem krztuśca może być kaszel utrzymujący się dłużej niż 3 tygodnie.

Objawy
Objawy choroby rozwijają się w czasie 5-21 dni od momentu kontaktu z czynnikiem zakaźnym. Jak wspomniano wcześniej typowy przebieg choroby obejmuje 3 okresy. Początkowo występuje okres nieżytowy, który trwa zwykle 1-2 tygodnie. W tym czasie chory może gorączkować, pojawiają się uczucie rozbicia oraz bóle mięśniowo-stawowe. Po tym czasie na pierwszy plan wysuwają się napady kaszlu. Początkowo pojawiają się głównie w godzinach wieczornych lub w nocy, później także w ciągu dnia. Napady kaszlu mają gwałtowny charakter, przerywane są gwałtownym nabieraniem powietrza, które brzmi jak pianie. Pod koniec napadu często chory odksztusza gęstą plwocinę. Takie napady mogą utrzymywać się nawet do 6 tygodni. Po tym czasie następuje okres zdrowienia.

Rozpoznanie
Mimo charakterystycznego obrazu choroby, pewne jej rozpoznanie jest możliwe wyłącznie po przeprowadzeniu odpowiednich badań laboratoryjnych. Wyjątkiem jest zachorowanie osoby, która miała kontakt z chorym, u którego te badania przeprowadzono wcześniej. W diagnostyce krztuśca wykorzystywane są metody serologiczne oraz oparte na bezpośredniej identyfikacji bakterii. Metody serologiczne polegają na wykrywaniu obecności przeciwciał przeciwko toksynie krztuścowej. Przeciwciała są oznaczane w surowicy, zatem konieczne będzie pobranie próbki krwi w celu wykonania tego badania. Innym sposobem pozwalającym na potwierdzenie choroby są badania mikrobiologiczne (m.in. hodowla bakterii na odpowiednich podłożach) oraz badania molekularne, których celem jest wykrycie materiału genetycznego bakterii . Zarówno do wykonania hodowli bakterii, jak i do badań metodami biologii molekularnej niezbędne jest pobranie wymazu z gardła i/lub nosa.

Przyczyny
Przyczyną choroby jest bakteria – pałeczka krztuśca. Jest to czynnik zakaźny, który dociera do nosa i gardła drogą kropelkową. Komórki bakteryjne znajdują się w małych kropelkach wody zawieszonych w powietrzu, którym oddychamy. Gdy już znajdą się w drogach oddechowych, niszczą nabłonek który je wyściela. Konsekwencją są zaburzenia w wydzielaniu śluzu, który staje się na tyle lepki, że nie może być przesuwany w drogach oddechowych i dochodzi do ich zatkania, co wyzwala ataki kaszlu.

Leczenie
Ponieważ krztusiec jest chorobą bakteryjną, podstawą leczenia są antybiotyki. Antybiotykami preferowanymi w leczeniu krztuśca są makrolidy, do których należą m.in. azytromycyna, klarytromycyna oraz erytromycyna. Leczenie prowadzi się od 5-14 dni w zależności od wybranego antybiotyku. U osób uczulonych na makrolidy stosuje się inne antybiotyki o udowodnionej skuteczności względem bakterii. W części przypadków może być konieczna hospitalizacja. Dotyczy to zwłaszcza noworodków, niemowląt oraz pacjentów chorujących na inne choroby przewlekłe.

Rokowanie
Rokowanie u większości pacjentów jest dobre, choć długotrwały przebieg choroby wiąże się ze znacznym osłabieniem pacjenta. Poważne rokowanie dotyczy noworodków i niemowląt, u których przebieg choroby może być gwałtowny i związany jest z dużym ryzykiem zgonu. W przebiegu krztuśca – niezależnie od wieku pacjenta - mogą pojawić się powikłania. Do najważniejszych należą te dotyczące układu oddechowego oraz układu nerwowego.
Powikłania płucne to przede wszystkim wtórne zakażenie bakteryjne oraz odma opłucnowa , czyli obecność powietrza w jamie opłucnej (która jest wynikiem pęknięcia pęcherzyków płucnych podczas ataku silnego kaszlu). Inne następstwa związane z podwyższonym ciśnieniem w klatce piersiowej i jamie brzusznej podczas ataków kaszlu to przepukliny brzuszne, zaburzenia trzymania moczu, a nawet złamania żeber. Powikłania neurologiczne dotyczą głównie najmłodszej grupy pacjentów. Obejmują drgawki, obrzęk mózgu, rzadziej natomiast krwawienia śródczaszkowe, których następstwa mogą być nieodwracalne.

Profilaktyka
Powszechnie stosowaną metodą profilaktyki są szczepienia ochronne. Szczepienie przeciwko krztuścowi jest realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych i finansowane ze środków budżetu państwa jako szczepienie obowiązkowe dla każdego dziecka. Szczepienia są wykonywane trzykrotnie w pierwszym roku życia oraz jeden raz w 2 i 6 roku życia. Po podaniu szczepionki organizm dziecka wytwarza przeciwciała, które chronią przed zachorowaniem na te choroby. Względem krztuśca jest to jednak nie do końca prawda. Zachorowania zdarzają się bowiem i u osób uprzednio zaszczepionych, jednak w tych przypadkach mają zwykle łagodniejszy przebieg.
Kolejną metodą profilaktyki jest tzw. profilaktyka po ekspozycji – osoba która miała kontakt z chorym na krztusiec, aby zapobiec zachorowaniu powinna otrzymać antybiotyki rekomendowane w leczeniu choroby. Chory na krztusiec powinien być izolowany przez 5 dni od momentu zastosowania leczenia.

Podsumowanie
Krztusiec jest bakteryjną chorobą zakaźną wywoływaną przez pałeczkę krztuśca. Choroba przebiega typowo trójfazowo, co obejmuje tzw. okres nieżytowy, okres napadowego kaszlu oraz okres zdrowienia. Głównym objawem choroby jest przewlekły kaszel, który ma charakter napadów zakończonych odkrztuszaniem gęstej plwociny. Bakterie są przenoszone głównie droga kropelkową. Szczyt zakaźności występuje podczas okresu nieżytowego oraz w początkowej fazie przewlekłego kaszlu. Mimo charakterystycznego obrazu choroby, pewne jej rozpoznanie jest możliwe wyłącznie po przeprowadzeniu odpowiednich badań laboratoryjnych. Ponieważ krztusiec jest chorobą bakteryjną, podstawą leczenia są antybiotyki – w tym przypadku z grupy makrolidów. Rokowanie u większości pacjentów jest dobre, choć długotrwały przebieg choroby wiąże się ze znacznym osłabieniem pacjenta. Poważne rokowanie dotyczy noworodków i niemowląt, u których przebieg choroby może być gwałtowny i związany jest z dużym ryzykiem zgonu. Powszechnie dostępną metodą profilaktyki są szczepienia ochronne, jednak zachorowania zdarzają się nawet u osób uprzednio zaszczepionych.